De eerste gedetineerden die in de gevangenis van Sint-Gillis werden opgesloten ondergingen hun strafuitvoering in 1884. Het gebouw werd opgetrokken in de typische Ducpétiaux-stijl en bestond uit vijf vleugels die in drie open etages uitgaven op een observatiecentrum. In de beginperiode gold Sint-Gillis als een modelgevangenis voor gans West-Europa.
Meer dan honderd jaar later, vanaf 1990, wordt een zesde vleugel bijgebouwd en wordt tevens een begin gemaakt met een aantal grondige renovatiewerken. In 1998 creëert men nieuwe lokalen voor de psychosociale dienst en richt men ook een afdeling op voor gedetineerden onder het regime van halve vrijheid. In 1999 werden de gedeeltelijke verbeteringen aan vleugel B en de bijbehorende wandeling voltooid. Hetzelfde gebeurde voor de individuele en collectieve wandelplaatsen van vleugel C.
Sint-Gillis is een gesloten gevangenis met een streng veiligheidsregime. Ze fungeert vooral als arresthuis voor het gerechtelijk arrondissement Brussel, maar in beperkter aantal verblijven er ook definitief veroordeelden en geïnterneerden, elk op hun eigen afdelingen en elk onderworpen aan een ander opsluitingsregime. Specifieke doelgroepen vormen de gedetineerde minderjarigen (voor wie er geen plaats is in de opvangcentra) en de personen die voor de eerste keer een straf ondergaan. Er is tevens het Genees- en Heelkundig Centrum dat over een 30-tal bedden beschikt en waar zieke gedetineerden uit andere gevangenissen worden verzorgd. Anno 2004 telt de inrichting 484 beschikbare plaatsen, maar omwille van de nog steeds aan de gang zijnde renovaties worden niet alle cellen benut. Deze cellen worden bewoond door een 600-tal gedetineerden/geïnterneerden; de overbevolking hypothekeert sterk de goede werking van de diensten in de gevangenis, die al meermaals het decor vormde voor stakingen.
De afgelopen jaren werden naast de bestaande mogelijkheden tot gevangenisarbeid talloze initiatieven genomen om de strafuitvoering binnen een in hoofdzaak cellulair regime op een zinvolle wijze in te vullen: sportcompetities, theater en muziek, culturele activiteiten in de vorm van beeldhouw- en stripatelier, diplomagericht onderwijs (o.m. een cursus boekhouding) en bezoekmomenten met de kinderen.
Sint-Gillis werd als pilootgevangenis betrokken in de ontwikkeling van het systeem van elektronisch toezicht (ET), waarbij gedetineerden voorzien van een enkelband (die de traceerbaarheid moet verzekeren) hun straf thuis uitzitten en 24 uur op 24 worden geobserveerd.
Gevangenis Sint-Gillis:
Ducpétiauxlaan 106, 1060 Brussel
Tel. 02/543 56 11
Fax 02/543 56 63
De gevangenis van Vorst werd in 1910 geopend en vertoont de vertrouwde Ducpétiaux-vorm, ditmaal als vierster met 2 grote en 2 kleine vleugels die uitgeven op het observatiecentrum. Heden worden de vier vleugels uitsluitend bevolkt door mannen, terwijl de vroegere vrouwenafdeling is overgebracht naar een belendend gebouw in de Berkendaelstraat. De beide locaties maken nog wel deel uit van één en dezelfde administratie. Tussen de gevangenissen van Vorst en Sint-Gillis loopt trouwens een onderaardse gang die vooral wordt gebruikt om gedetineerden/geïnterneerden van Vorst over te brengen naar het Geneeskundig Centrum van Sint-Gillis.
Vorst is een gesloten inrichting en functioneert hoofdzakelijk als huis van arrest. De definitief veroordeelden verblijven er in afwachting van hun overplaatsing naar andere gevangenissen. Er is een psychiatrische afdeling waar geïnterneerden worden opgesloten. De gebouwen bieden daarenboven nog plaats aan de centrale apotheek (die medicijnen voor alle gevangenissen aankoopt, beheert en distribueert) en de gevangenis is verder belast met het administratieve beheer van de nabijgelegen centrale garage. De huidige capaciteit van de mannenafdeling bedraagt 405 plaatsen voor een kleine 600 gedetineerden; de vrouwenafdeling biedt 64 plaatsen die door een 90-tal gedetineerden worden ingenomen. Net als Sint-Gillis heeft dus ook Vorst te lijden onder een chronische overbevolking.
De verschillende categorieën ondergaan telkens een verschillend gevangenisregime: zo zijn er regimes gericht op werkende gedetineerden, op psychiatrische patiënten en kan er ook worden gewag gemaakt van een normaal regime en een regime van strenge bewaking voor de groep gedetineerden die een veiligheidsrisico inhoudt. Werkende gedetineerden -tewerkstelling gebeurt in de huishoudelijke diensten, op de cellen of in de werkplaats- mogen gemeenschappelijk de maaltijden nuttigen, beschikken over een ontspanningsruimte en kunnen deelnemen aan allerlei culturele activiteiten.
Ondertussen is het aanbod van sport (fitness, volleybal?) gevoelig uitgebreid. Er zijn tal van vormingscursussen en de beide afdelingen beschikken over een rijk gevulde bibliotheek. Ook de faciliteiten voor het familiebezoek werden door de inrichting van een nieuw gebouwencomplex de afgelopen jaren aanzienlijk aangenamer gemaakt.
Gevangenis Vorst:
Verbindingslaan 52, 1190 Brussel
Tel. 02/349 74 11
Fax 02/349 75 65
Gevangenis Berkendael:
Berkendaelstraat 44, 1190 Brussel
Tel. 02/349 32 11
Fax 02/349 32 17
