De parel aan de Schelde kende al in de 18de eeuw een gevangenis. Bij het begin van de 19de eeuw werd ze aangevuld met een inrichting voor dwangarbeid die in het scheepsarsenaal gevestigd was en later werd omgevormd tot tucht- en werkhuis. In haar vorm bleef deze laatste inrichting bestaan tot einde 1822. In dit penitentiair plaatje passen nog het correctiehuis in de oude Sint-Bernard-abdij van Hemiksem (in gebruik van 1821 tot 1867), de zogeheten Dubbelkazerne in Antwerpen-centrum en het interneringscentrum van Berchem. De gevangenis in de Begijnenstraat werd in 1857 geopend. Zowel tijdens WO I als WO II verbleven er politieke gevangenen. Na de Eerste Wereldoorlog richtte men in de gevangenis een antropologisch laboratorium in. Alle recidivisten en primair veroordeelden tot een straf van drie maanden kregen een antropologisch dossier.

Door haar ligging en de specifieke architectuur, gericht op een streng, gesloten veiligheidsregime was het behoorlijk moeilijk ingrijpende verbouwingen te laten uitvoeren. Tussen 1979 en 1997 werden wel geleidelijk renovatiewerken gedaan in vleugels A, B, C en in de vrouwenafdeling.

Antwerpen fungeert in hoofdzaak als arresthuis waar voorlopig gehechten verblijven in voorarrest (in afwachting van een rechtszaak of een lopend gerechtelijk onderzoek). Er is een psychiatrische annex met een kleine 20 geïnterneerden. De inrichting heeft verder een capaciteit van 365 plaatsen voor mannen en 48 plaatsen voor vrouwen, maar men kampt met een permanente en schrijnende overbevolking. Een 60-tal gedetineerden is aan het werk in ateliers, een 60-tal in huishoudelijke diensten. De vrouwen kunnen, indien zij dit wensen, allemaal worden ingeschakeld in het arbeidsproces.

Ondanks de ruimtelijke beperkingen tracht men in Antwerpen de gedetineerden te betrekken in een aantal activiteiten op vlak van vorming, ontspanning en sport, dit om het permanent verblijf op een overbevolkte cel enigszins te doorbreken.